dolandırıcılık suçu
MADDE 157- Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkanını zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlayan kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası verilir.
KORUNAN MENFAAT: Kişilerin malvarlığı korunmaktadır.
SUÇUN MADDİ UNSURLARI
FAİL: Fail herkes olabilir. Haksız çıkar elde eden kimse failden başkası da olabilir. Çünkü kanun kendisine veya bir başkasına yarar sağlayan…. İfadesini kullanmıştır.
MAĞDUR: Aldatılan kişi ile zarar gören kişi farklı kimselere olabilir. Örneğin aldatılan kişi daima gerçek kişi iken zarar gören bir tüzel kişi olabilir.
ÖRN. Bir şirketin muhasebecisi dolandırıldığında, aldatılan kişi muhasebeci iken zarar gören kişi şirket olacaktır.
HAREKET: Eski T.C.K da hile ve desise kullanarak çıkar sağlamak dolandırıcılık sayılmakta iken, mevcut 5237 Sayılı T.C.K da suçun hareket unsuru hileli davranışlarla bir başkasını aldatıp ondan çıkar sağlamaktır.
Fail, mağdurun iyiniyetinden yararlanmakta, bir anlamda bunu kötüye kullanarak haksız çıkar sağlamaktadır. Mağdur kandırılmış ve bu kandırılma sonucu faile veya bir başkasına çıkar sağlanmış olmalıdır. Bu anlamda kandırmaya kona hileli hareketleri mağduru ALDATICI NİTELİKTE OLMASI ZORUNLUDUR.
Hileli Davranışlar; Nitelikli yalan olarak ifade olunabilir. Yalan, dolandırıcılık cürmünde suç olarak yaptırım görmektedir. Soyut ve basit yalanla dolandırıcılık suçu işlenemez.
Örn. Zengin olduğunu göstermek için bir çanta dolar göstermek fakat sadece üst kısımlara dolar yerleştirip alt tarafa gazete parçası yerleştiren failin durumu.
Hileli hareketler çıkar sağlamaktan önce olmalıdır. Önce hileli hareketlerle mağdur aldatılmış olmalı daha sonra çıkar sağlanmalıdır. Eğer çıkar sağlandıktan sonra hileli hareketlere başvurulursa dolandırıcılık suçu oluşmaz.
Örn. Önceki borcunu ödemek için başka bir şirkete ait bir çek i imza taklidi yaparak vermek dolandırıcılık suçu olmayacaktır. Çünkü borç, haksız çıkar hileli hareketlerden önce meydana gelmiştir.
MANEVİ UNSUR: Bu suç genel kast ile işlenebilir.
SUÇUN ÖZEL GÖRÜNÜŞÜ
Teşebbüs: Dolandırıcılık suçu teşebbüse elverişli bir suç tipidir. Hileli davranışlar yapıldıktan sonra çıkar sağlanmadan önceki aşamada fail yakalanırsa teşebbüs söz konusu olur.
Örn. 1200 kg. ayçiçeği yağı teslim etmiş gibi sahte tartı ve ekspertiz belgesi düzenleyerek ürün bedelini almak istemesi dolandırıcılık suçuna teşebbüstür.
Teşebbüs için hileli davranışların- nitelikli yalanın gerçek bir kişiye yöneltilmiş olması gerekmektedir. Eğer hileli hareketler yapılmamış ise teşebbüs söz konusu olmaz.
Örn: Bir bankadan yüklü miktarda kredi almak için sahte vergi levhası, tacir sicili ve gümrük belgesi düzenlenmesi teşebbüs olmaz. Ancak bunlar bankaya sunulduğu anda dolandırıcılık suçuna teşebbüs söz konusudur. İcra hareketleri bu belgenin bankaya sunulduğu anda başlamış sayılır.
İçtima: Dolandırıcılık suçu müteselsil suç şeklinde işlenebilir. Örneğin çekli birkaç kişiden mal alıp onlara bir çek vermek durumunda ( karşılıksız/ sahte çek ) müteselsil suç şeklinde işlenmiş olur. Ancak eğer çekte bir oynama, bozma, tahrifat var ise bu halde dolandırıcılık suçunun yanında resmi evrakta sahtekarlık suçu da söz konusu olacaktır.
MALIN DEĞER AZLIĞI: Dolandırıcılık suçunda malın değer azlığı veya çokluğu bir artırım veya indirim nedeni olarak düzenlenmemiştir. Değer azlığı veya çokluğu ancak temel cezanın belirlenmesinde hakim tarafından nazara alınabilecektir.
İştirak: Dolandırıcılık suçuna iştirak mümkündür.
NİTELİKLİ DOLANDIRICILIK
Madde 158 – (1) Dolandırıcılık suçunun;
a) Dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle,
b) Kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmak suretiyle,
c) Kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanmak suretiyle,
d) Kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının, siyasî parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliklerinin araç olarak kullanılması suretiyle,
e) Kamu kurum ve kuruluşlarının zararına olarak,
f) Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle,
g) Basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanmak suretiyle,
h) Tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında; kooperatif yöneticilerinin kooperatifin faaliyeti kapsamında,
i) Serbest meslek sahibi kişiler tarafından, mesleklerinden dolayı kendilerine duyulan güvenin kötüye kullanılması suretiyle,
j) Banka veya diğer kredi kurumlarınca tahsis edilmemesi gereken bir kredinin açılmasını sağlamak maksadıyla,
k) Sigorta bedelini almak maksadıyla,
İşlenmesi hâlinde, iki yıldan yedi yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur. Ancak, (e), (f) ve (j) bentlerinde sayılan hâllerde hapis cezasının alt sınırı üç yıldan, adlî para cezasının miktarı suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.
(2) Kamu görevlileriyle ilişkisinin olduğundan, onlar nezdinde hatırı sayıldığından bahisle ve belli bir işin gördürüleceği vaadiyle aldatarak, başkasından menfaat temin eden kişi, yukarıdaki fıkra hükmüne göre cezalandırılır.
DAHA AZ CEZAYI GEREKTİREN HAL
Dolandırıcılığın bir hukuki ilişkiye dayanan alacağın tahsili amacıyla işlenmesi halinde ŞİKAYET ÜZERİNE altı aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur.
KOVUŞTURMA
Dolandırıcılık suçunun basit ve nitelikli halleri KAMU DAVASI usulü ile takip edilir.
Bir alacağın tahsili maksadıyla ise TAKİBİ ŞİKAYETE BAĞLI SUÇTUR.
Dolandırıcılık suçu bir tüzel kişinin yararına veya bir tüzel kişi faaliyeti çerçevesinde işlenmiş olur ise bu halde tüzel kişilere has tedbirler uygulanabilecektir.